آموزش کامل اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت ساختمان

اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

آموزش کامل اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت ساختمان (راهنمای جامع آریا ایمن آوات )

سیستم ارت یا سیستم اتصال به زمین به عنوان مهم‌ترین بخش ایمنی الکتریکی در ساختمان‌ها و صنایع شناخته می‌شود. هدف از اجرای سیستم ارت،

انتقال اضافه بار و جریان‌های خطای الکتریکی به زمین است تا مانع بروز برق‌گرفتگی، آتش‌سوزی و صدمه به تجهیزات گردد.

نقص در این سیستم نه تنها ایمنی جانی را به خطر می‌اندازد بلکه موجب کاهش عمر مفید تجهیزات حساس الکترونیکی می‌شود.

این مقاله که به منظور ارائه یک راهنمای جامع تدوین شده است، که آموزش کامل اجرای سیستم ارت از مراحل طراحی اولیه تا

بازرسی فنی و اخذ تأییدیه نهایی از مراجع ذیصلاح، خصوصاً وزارت کار، را پوشش می‌دهد.

در تمامی مراحل، خدمات تخصصی شرکت بازرسی آریا ایمن آوات به عنوان یک مرجع فنی و اجرایی معرفی و تبیین خواهد شد.

تعریف فنی اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت سیستم ارت و ضرورت آن

سیستم ارت (Earthing System) در مهندسی برق به مجموعه‌ای از اتصالات فیزیکی گفته می‌شود که هدف آن ایجاد یک مسیر

با امپدانس (مقاومت) بسیار پایین برای هدایت جریان‌های الکتریکی غیرعادی (مانند جریان خطا، جریان صاعقه یا تخلیه الکترواستاتیک) به توده زمین است.

این کار سبب می‌شود پتانسیل تمام سطوح رسانای قابل دسترس (مانند بدنه فلزی تجهیزات، شاسی ماشین‌آلات و چارچوب‌ها) نزدیک به صفر ولت (پتانسیل مرجع زمین) باقی بماند.

اهمیت حیاتی اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت در ایمنی و تجهیزات

1. حفاظت از جان انسان: مهم‌ترین وظیفه ارت، محافظت از افراد در برابر خطر برق‌گرفتگی (شوک الکتریکی) است. هنگامی که عایق یک سیم فاز دچار آسیب شده و با بدنه فلزی دستگاه تماس پیدا کند، اگر سیستم ارت وجود نداشته باشد، بدنه دستگاه هم‌فاز با ولتاژ شبکه می‌شود. در صورت تماس فرد با دستگاه، جریان خطا از بدن او به زمین عبور کرده و منجر به برق‌گرفتگی می‌شود. وجود ارت، مسیر کم‌مقاومت‌تری برای جریان خطا فراهم می‌کند تا مدار در اثر جریان زیاد، فیوز یا بریکر اصلی را عمل دهد و برق را قطع کند.
2. حفاظت از تجهیزات: جریان‌های ناشی از صاعقه یا سوئیچینگ‌های بزرگ می‌توانند ولتاژهای لحظه‌ای بسیار بالایی ایجاد کنند. سیستم ارت این ولتاژهای اضافی را تخلیه کرده و از آسیب دیدن تجهیزات حساس مانند PLCها، درایوها و مدارهای الکترونیکی جلوگیری می‌کند.
3. پایداری ولتاژ شبکه: سیستم ارت، مرجع ولتاژ صفر را برای سیستم توزیع فراهم می‌کند و به حفظ پایداری ولتاژ در کل شبکه کمک می‌نماید.

الزامات استاندارد مقاومت زمین و اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

بر اساس استاندارد بین‌المللی IEC 60364-4-41 و همچنین توصیه‌های IEEE Std 80، مقدار مقاومت زمین برای اکثر سیستم‌های توزیع برق در ساختمان‌های معمولی (به خصوص بخش حفاظتی) نباید از ۲ اهم تجاوز کند. در سیستم‌های خاص مانند پست‌های فشار قوی، تجهیزات حساس مخابراتی و مراکز داده، این مقدار می‌تواند تا ۰.۵ اهم یا حتی کمتر نیز مورد نیاز باشد. هرچقدر مقاومت زمین کمتر باشد، کارایی سیستم ارت در تخلیه جریان خطا بهتر خواهد بود.

[ R_E \le 2 , \Omega ]

که در آن (R_E) مقاومت اندازه‌گیری شده الکترود زمین نسبت به توده زمین است.

ایمنی الکتریکی و نقش حیاتی چاه ارت اصلاحی

اجزاء اصلی سیستم ارتینگ

یک سیستم ارت کامل و استاندارد از اجزای متعددی تشکیل شده است که هر کدام نقش حیاتی در عملکرد کلی سیستم دارند:

1. الکترود یا صفحه ارت (Earth Electrode)

الکترود زمین، واسطه اصلی اتصال سیستم الکتریکی به توده زمین است.

• جنس: بهترین و متداول‌ترین جنس، مس خالص است، زیرا دارای هدایت الکتریکی بسیار بالا و مقاومت به خوردگی مناسبی در خاک است. در مواردی که هزینه بالا یا شرایط خاک نامساعد است، از الکترودهای فولادی با روکش مس (Copper Clad Steel) یا گالوانیزه استفاده می‌شود.
• شکل: می‌تواند به صورت صفحه (Plate)، میله (Rod) یا تسمه (Strip) باشد. در ساختمان‌های معمولی، استفاده از صفحه مسی با ضخامت استاندارد (حداقل ۳ میلی‌متر برای صفحات و ضخامت مناسب برای تسمه‌ها) توصیه می‌شود.

1. سیم یا هادی ارت (Equipotential Bonding Conductor)

این سیم وظیفه انتقال جریان خطا از بدنه تجهیزات به الکترود زمین را بر عهده دارد.

• جنس و سایز: معمولاً از مس با عایق استاندارد سبز-زرد استفاده می‌شود. سایز هادی ارت باید بر اساس استاندارد IEC 60364-5-54 و جریان احتمالی خطای مدار محاسبه شود، اما در عمل برای مدارهای حفاظتی در ساختمان‌های مسکونی، حداقل سایز ۱۶ میلی‌متر مربع مسی و در سیستم‌های اصلی توزیع (سرویس ورودی) اغلب از ۵۰ میلی‌متر مربع مسی استفاده می‌شود.

1. مواد کاهنده مقاومت خاک (Backfill Material)

برای دستیابی به مقاومت کمتر از حد مجاز (به خصوص در خاک‌های با مقاومت ویژه بالا)، از مواد ویژه‌ای برای احاطه الکترود زمین استفاده می‌شود.

• ترکیبات معمول: مخلوطی از بنتونی (Clay)، نمک‌های ویژه (مانند سولفات مس یا پتاسیم) و پودر ذغال کک (Carbonaceous material) با نسبت‌های دقیق. بنتونیت به دلیل خاصیت جذب رطوبت بالا و نگهداری یون‌ها، به طور مؤثری مقاومت ویژه خاک اطراف الکترود را کاهش می‌دهد.

1. جعبه تست ارت (Earthing Test Box)

این جعبه که معمولاً در نزدیکی محل ورود سیستم ارت به ساختمان نصب می‌شود، محلی برای اتصال تجهیزات اندازه‌گیری (ارت تستر) به الکترود زمین فراهم می‌آورد. دسترسی آسان به این جعبه برای بازرسی‌های دوره‌ای و اخذ تأییدیه ضروری است.

1. مسیر ارت اصلی (Main Earth Busbar – MEB)

شینه مسی مشترک (Busbar) بزرگی است که تمام مسیرهای ارت بخش‌های مختلف ساختمان (ارت حفاظتی، ارت تجهیزات، ارت صاعقه گیر و غیره) در نقطه ورودی به یکدیگر متصل شده و مرجع مشترک سیستم ارت ساختمان را تشکیل می‌دهند.

استانداردها و الزامات طراحی سیستم ارت

اجرای سیستم ارت یک کار مهندسی است و باید بر اساس مستندات فنی و الزامات قانونی صورت گیرد.

استانداردهای بین‌المللی مرجع

• IEC 60364-5-54 (Electrical installations of buildings – Selection and erection of electrical equipment – Earthing arrangements and protective bonding conductors): این استاندارد راهنمای اصلی برای طراحی، نصب و اتصال سیستم‌های ارت حفاظتی است و مقادیر حداقل سطح مقطع هادی‌ها و روش‌های اندازه‌گیری را مشخص می‌کند.
• IEEE Std 80 (Guide for Safety in AC Substation Grounding) تمرکز این استاندارد بر طراحی سیستم‌های زمین در پست‌های برق فشار قوی است، اما اصول آن در تحلیل ایمنی و محاسبات گام ولتاژ (Step and Touch Potential) برای محیط‌های صنعتی بسیار کاربرد دارد.
• NFPA 780 (Standard for the Installation of Lightning Protection Systems) در صورتی که سیستم ارت برای تخلیه صاعقه نیز استفاده شود، الزامات این استاندارد باید رعایت گردد.

استانداردهای ملی و الزامات قانونی ایران

• ISIRI 3010 مشابه IEC استاندارد ملی ایران که چارچوب‌های کلی نصب سیستم زمین را مشخص می‌کند.
• مقررات ملی ساختمان – مبحث دوازدهم (ایمنی و حفاظت کار) این مبحث به صراحت بر لزوم اجرای سیستم ارتینگ برای تمامی ساختمان‌ها و تجهیزات الکتریکی تأکید دارد.
• دستورالعمل وزارت کار و سازمان تأمین اجتماعی این نهادها مسئول صدور تأییدیه‌های ایمنی دوره‌ای برای کارگاه‌ها، کارخانجات و آسانسورها هستند و بدون تأییدیه ارت، مجوز بهره‌برداری صادر نمی‌شود.

نظارت و تأیید رعایت این الزامات در پروژه‌های مسکونی، صنعتی و سازمان‌های دولتی توسط شرکت‌های بازرسی معتبر و مورد تأیید وزارت کار، از جمله شرکت آریا ایمن آوات، به دقت کنترل و تأیید می‌گردد.

روش‌های اجرای سیستم ارت

انتخاب روش اجرای ارت به عوامل متعددی از جمله نوع سازه، عمق دسترسی به آب زیرزمینی، نوع خاک (رس، ماسه، سنگ بستر) و مقاومت ویژه خاک بستگی دارد.

• 1. روش چاهی (Earth Pit Method)

این روش استاندارد و رایج‌ترین روش برای ساختمان‌های شهری و مناطقی است که امکان حفاری مناسب وجود دارد.

• اجرا: حفاری یک چاه عمودی با قطر استاندارد (معمولاً 7۰ تا 90 سانتی‌متر) تا رسیدن به رطوبت پایدار زمین. عمق چاه معمولاً بین ۴ تا ۸ متر متغیر است.
• محتویات: در کف چاه، یک صفحه مسی (یا الکترود عمودی) نصب می‌شود. فضای خالی اطراف صفحه با مواد کاهنده مقاومت (مانند مخلوط بنتونیت و زغال) پر شده و سپس درب چاه با یک کاور بتنی پوشانده می‌شود.
• مزیت: در اکثر شرایط خاک ایران، این روش بهترین راه برای دستیابی به مقاومت کمتر از ۲ اهم است.

1. روش میله‌ای (Rod Earthing)

این روش بیشتر در سیستم‌های کوچک یا موقت و در مناطقی که سطح آب زیرزمینی نسبتاً بالاست به کار می‌رود.

• اجرا: استفاده از میله‌های فولادی با پوشش مس یا گالوانیزه با طول‌های ۲ تا ۳ متر که به صورت عمودی در زمین کوبیده می‌شوند.
• تکنیک: در صورت بالا نبودن مقاومت خاک، ممکن است از چندین میله استفاده کرده و آن‌ها را به صورت موازی با فاصله کافی (حداقل دو برابر طول میله از یکدیگر) نصب کنند تا اثر هم‌افزایی داشته باشند.

1. روش شبکه‌ای یا مش (Grid Earthing)

این روش برای مکان‌هایی با پتانسیل خطر بالا، نظیر پست‌های برق، دکل‌های مخابراتی، سایت‌های بزرگ صنعتی و نیروگاه‌ها استفاده می‌شود.

• اجرا: در این روش، یک شبکه از تسمه‌های مسی یا فولادی با سطح مقطع بزرگ مثلاً ۵۰x۳ میلی‌متر، در عمق کم (حدود ۵۰ تا ۷۰ سانتی‌متر زیر سطح زمین) به صورت یک شبکه مربعی یا مستطیلی نصب می‌شود.
• هدف: ایجاد یک پتانسیل زمین یکنواخت در سطح محوطه و تضمین کمترین ولتاژ گام و تماس در اطراف تجهیزات.

1. روش سطحی (Strip Earthing)

زمانی که امکان حفاری عمیق وجود ندارد (مثلاً به دلیل وجود بستر سنگی در نزدیکی سطح یا محدودیت فضا در بام ساختمان‌ها)، از این روش استفاده می‌شود.

• اجرا: استفاده از تسمه‌های مسی یا گالوانیزه که در عمق کم (حدود ۳۰ تا ۵۰ سانتی‌متر) در زمین دفن می‌شوند.
• محدودیت: به دلیل تماس محدودتر با توده خاک مرطوب، معمولاً برای رسیدن به مقاومت پایین‌تر نیاز به طول تسمه بسیار زیاد یا مواد کاهنده فراوان دارد.

مراحل اجرای چاه ارت ساختمان

اجرای یک چاه ارت استاندارد نیازمند دقت در جزئیات فنی است که مستقیماً بر کیفیت بازرسی‌های آتی تأثیر می‌گذارد.

1. نقشه‌برداری و انتخاب محل مناسب

انتخاب محل حفر چاه حیاتی است. محل نباید:

• در نزدیکی لوله‌های آب، فاضلاب یا تأسیسات زیرزمینی دیگر باشد.
• در نزدیکی کابل‌های برق فشار قوی زیرزمینی قرار گیرد (حداقل فاصله ۵ متر).
• در محلی باشد که رطوبت آن به طور مصنوعی یا طبیعی به سرعت تغییر کند (مانند نزدیکی سیستم‌های تهویه قوی). در این مرحله، شرکت‌های تخصصی مانند آریا ایمن آوات معمولاً ابتدا آزمایش مقاومت ویژه خاک را در نقاط مختلف انجام می‌دهند تا عمق و محل ایده‌آل برای کمترین هزینه و بهترین نتیجه انتخاب شود.

1. حفاری چاه و اجرای الکترود

• حفاری: حفاری باید به صورت کاملاً عمودی انجام شود. قطر حفره باید به گونه‌ای باشد که فضای کافی برای قرارگیری الکترود و مواد کاهنده وجود داشته باشد.
• نصب الکترود: الکترود (صفحه یا میله) در مرکز چاه قرار می‌گیرد. الکترود باید کاملاً عمود نصب شود.
• اتصال هادی اصلی: سیم ارت اصلی (معمولاً ۵۰ میلی‌متر مربع مسی) باید با استفاده از روش‌های استاندارد (مانند جوش احتراقی یا استفاده از بست‌های برنزی با کیفیت بالا) به الکترود متصل گردد. جوش احتراقی (Exothermic Welding) به دلیل ایجاد اتصال مولکولی، بهترین روش محسوب می‌شود.

1. پر کردن با مواد کاهنده مقاومت

پس از نصب الکترود، فضای خالی اطراف آن باید با مواد کاهنده پر شود.

• ترکیب: مواد باید به صورت مخلوط خشک و سپس مرطوب شده با آب (یا محلول رقیق نمک) در لایه‌های منظم ریخته شوند. فاصله بین مواد کاهنده و دیواره چاه باید به حداقل برسد.
• فشرده‌سازی: مواد باید فشرده شوند تا از ایجاد حباب هوا جلوگیری شود، زیرا هوا یک عایق قوی است و مقاومت را به شدت افزایش می‌دهد.

1. 4 نصب جعبه تست و مسیر اصلی

• جعبه تست: در دهانه چاه، یک جعبه تست با درب قابل دسترسی (مانند جعبه ترمینال ارت) نصب می‌شود. هادی ارت ورودی ساختمان به ترمینال اصلی درون این جعبه متصل شده و قابلیت اتصال به ارت‌تستر از طریق این جعبه فراهم می‌گردد.
• مسیر به شینه اصلی: سیم ارت از این جعبه تست با رعایت استاندارد مسیردهی (بدون خم‌های تیز و با رعایت کمترین طول ممکن) به شینه ارت اصلی ساختمان (MEB) هدایت می‌شود.

1. تست

   اولیه و تکمیل

پس از اتمام عملیات خاکی، مقاومت زمین باید با استفاده از دستگاه ارت‌تستر اندازه‌گیری شود. اگر مقاومت بالاتر از حد مجاز بود، باید عملیات حفاری عمیق‌تر یا اضافه کردن الکترود کمکی (در صورت امکان) یا استفاده از مواد کاهنده بیشتر انجام پذیرد.

اجرای سیستم ارت در ساختمان‌های مسکونی و صنعتی

تفاوت اساسی در اجرای سیستم ارت، در سطح نیاز ایمنی و میزان جریان‌های محتمل خطا است.

در ساختمان‌های مسکونی (کم‌فشار)

هدف اصلی، حفاظت از ساکنین در برابر شوک الکتریکی ناشی از خطای عایقی است. معمولاً یک یا چند چاه ارت با عمق استاندارد (۶ متر) اجرا می‌شود. تمام تجهیزات فلزی (شامل لوله‌های آب فلزی، گاز، بدنه وسایل برقی) باید به سیستم ارت اصلی متصل شوند (Main Bonding). این کار معمولاً با استفاده از هادی‌های مسی با سایز مناسب (مانند ۱۶ یا ۲۵ میلی‌متر مربع) انجام می‌شود و مقاومت هدف معمولاً زیر ۲ اهم است.

در تأسیسات صنعتی و نیروگاه‌ها (فشار متوسط و بالا)

در محیط‌های صنعتی، علاوه بر حفاظت افراد، حفاظت از تجهیزات حساس، جلوگیری از تداخلات الکترومغناطیسی (EMI/RFI) و تخلیه مستقیم صاعقه نیز اهمیت دارد.

• سیستم‌های مش: در این محیط‌ها، اغلب از سیستم ارت شبکه‌ای (Grid) استفاده می‌شود که کل محوطه تحت حفاظت را می‌پوشاند.
• الکترودهای عمیق: در صورت لزوم، الکترودهای عمقی بسیار بلند (تا ۳۰ متر) با تجهیزات حفاری سنگین به کار گرفته می‌شوند.
• مقاومت هدف: در پست‌ها، مقاومت زمین باید به حدی پایین باشد که ولتاژهای گام و تماس (Step and Touch Voltage) تحت شرایط حداکثر جریان خطا (مثلاً ۲۰ کیلوآمپر) از حدود مجاز (مثلاً ۵۰ ولت) فراتر نرود.

شرکت بازرسی و تخصصی آریا ایمن آوات اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

شرکت آریا ایمن آوات با دارا بودن تجهیزات پیشرفته و دانش فنی مطابق با IEEE Std 80، توانایی طراحی و اجرای سیستم‌های ارت حلقوی و مش‌بندی پیچیده را برای پروژه‌های بزرگ صنعتی دارد و تا کنون موفق به کاهش مقاومت زمین در پروژه‌هایی با مشخصات خاک دشوار تا مقادیر کمتر از ۱ اهم شده است.

اندازه‌گیری و اخذ مجوز ارت‌سنجی (تست و تأیید)

پس از اجرای فیزیکی سیستم ارت، مرحله حیاتی تست و تأیید فنی آغاز می‌شود که پایه و اساس اخذ مجوزهای قانونی است.

روش‌های استاندارد اندازه‌گیری مقاومت زمین

برای اندازه‌گیری مقاومت کلی سیستم ارت نسبت به زمین، از دستگاه ارت‌تستر (Earth Resistance Tester) استفاده می‌شود. رایج‌ترین و دقیق‌ترین روش برای این منظور، روش افت پتانسیل (Fall-of-Potential Method) یا روش سه الکترودی است.

اصول روش سه الکترودی (3-Point Method)

این روش شامل تزریق جریان به زمین و اندازه‌گیری افت ولتاژ ناشی از آن است:

1. نصب الکترودها: سه الکترودP،C2) به ترتیب در یک خط مستقیم و با فاصله مساوی (a) از یکدیگر در زمین نصب می‌شوند. C1 (الکترود جریان خروجی p(الکترود پتانسیل) و C2 الکترود جریان ورودی که نزدیک‌ترین الکترود به الکترود اصلی مورد تست است.
2. فرمول محاسبه: مقاومت زمین (R_E) با استفاده از قانون اهم محاسبه می‌شود R_E = \frac{V}{I} که در آن (I) جریان تزریقی و (V) ولتاژ اندازه‌گیری شده بین الکترود اصلی و الکترود پتانسیل (P) است.
3. اعتبار سنجی: برای اطمینان از عدم تداخل الکترودهای تست با میدان الکتریکی الکترود اصلی، تست باید در دو جهت (رفت و برگشت) انجام شود و میانگین نتایج به عنوان مقاومت نهایی پذیرفته شود. در صورت لزوم، برای کاهش اثر تداخلات، از روش چهار الکترودی (Wenner Method) یا استفاده از تزریق فرکانس‌های مختلف استفاده می‌شود.

نقش شرکت‌های بازرسی در گزارش‌دهی

گزارش فنی ارائه شده توسط کارشناسان مجاز باید شامل موارد زیر باشد:

• مشخصات محل : مختصات جغرافیایی و محل دقیق چاه ارت.
• مشخصات اجرایی : عمق چاه، جنس الکترود، حجم مواد کاهنده استفاده شده.
• نتایج اندازه‌گیری : مقدار مقاومت نهایی (R_E) بر حسب اهم.
• محاسبات مهندسی : محاسبه مقاومت مخصوص خاک در محل پروژه.
• تأیید اعتبار : امضا و مهر کارشناس بازرسی دارای صلاحیت.

شرکت آریا ایمن آوات با داشتن تجهیزات کالیبره و کارشناسان مجرب، این گزارشات را به صورت دقیق و مطابق با فرمت‌های مورد نیاز نهادهای نظارتی تنظیم می‌نماید.

تأییدیه ارت وزارت کار

در ایران، هر واحد صنعتی، کارگاه، یا ساختمانی که دارای تجهیزات برقی است، ملزم به اخذ تأییدیه سلامت سیستم ارت از بازرسی‌های دوره‌ای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. این تأییدیه به منظور اطمینان از رعایت ایمنی کارگران و محیط کار صادر می‌شود.

فرآیند اخذ تأییدیه

1. آماده‌سازی مستندات: کارفرما باید نقشه‌های اجرایی، گزارشات تست اولیه و لیست تجهیزات حفاظتی را آماده کند.
2. درخواست بازرسی : درخواست رسمی بازرسی ایمنی به سازمان تأمین اجتماعی یا مرجع بازرسی مورد تأیید (مانند شرکت‌های دارای صلاحیت نفت، گاز و پتروشیمی، یا شرکت‌های خدمات ایمنی معتبر).
3. بازدید فنی: کارشناس بازرسی (اغلب با همراهی نماینده شرکت مجری یا مشاور) در محل حاضر می‌شود. این بازدید شامل موارد زیر است:
   • تأیید مسیر و اتصالات : بررسی بصری اتصالات، سایز سیم‌ها و نوع بست‌ها.
   • تست مجدد مقاومت : اندازه‌گیری مقاومت با دستگاه مورد تأیید بازرس جهت تأیید نتایج قبلی.
   • بررسی پوشش‌ها : اطمینان از پوشش مناسب جعبه‌های تست و اتصالات.
4. صدور گواهی : در صورت انطباق کامل سیستم با استانداردها (مقاومت کمتر از ۲ اهم و رعایت اتصالات)، گواهی سلامت ارت صادر می‌گردد. این گواهی معمولاً دارای اعتبار یک ساله است.

نقش شرکت آریا ایمن آوات

شرکت آریا ایمن آوات به دلیل شناخت کامل از رویه‌های بازرسی وزارت کار، کارفرما را برای رفع هرگونه عدم انطباق شناسایی شده در بازدید اولیه راهنمایی می‌کند و با تسریع در اصلاحات فنی، زمان لازم برای دریافت گواهی نهایی را به حداقل می‌رساند.

بازرسی چاه ارت و نگهداری دوره‌ای

سیستم ارت یک سیستم پسیو است، اما عملکرد آن می‌تواند به مرور زمان تحت تأثیر عوامل محیطی تغییر کند.

لزوم بازرسی دوره‌ای اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

نگهداری و بازرسی سالانه (یا پس از هرگونه تغییرات عمده در شبکه برق یا تأسیسات ساختمانی) برای اطمینان از عملکرد مداوم سیستم ارت الزامی است.

• فرسایش الکترود: الکترودهای مسی در خاک‌های اسیدی یا کلریدی ممکن است دچار خوردگی شوند.
• خشکی خاک: در دوره‌های طولانی خشکسالی، رطوبت خاک کاهش یافته و مقاومت زمین به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد.
• آسیب‌های فیزیکی: حفاری‌های غیرمجاز یا نصب تأسیسات جدید ممکن است مسیر هادی ارت یا خود الکترود را قطع کند.

اقدامات نگهداری اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

1. اندازه‌گیری مجدد: اجرای تست ارت‌سنجی سه‌الکترودی در جعبه تست.
2. بررسی خوردگی و اتصالات: باز کردن جعبه تست و بررسی بصری تمامی اتصالات، خصوصاً محل جوش‌ها و بست‌ها.
3. تزریق مجدد رطوبت و مواد کاهنده: در صورت افت شدید راندمان، ممکن است نیاز به تزریق مجدد آب یا مواد بنتونیت فعال به اطراف چاه باشد.

خدمات آریا ایمن آوات: این شرکت خدمات بازرسی و نگهداری دوره‌ای را با استفاده از دستگاه‌های اندازه‌گیری بسیار دقیق (با قابلیت ثبت داده‌ها و مقایسه با تست‌های سال‌های گذشته) در سراسر کشور ارائه می‌دهد.

تحلیل خطاهای متداول در اجرای سیستم ارت

بسیاری از عدم انطباق‌های مشاهده شده توسط بازرسان ناشی از اجرای غیرمهندسی و شتاب‌زده سیستم است:

شماره خطای متداول اثر آن بر عملکرد سیستم ارت راهکار اصلاحی توسط آریا ایمن آوات

• استفاده از مواد پرکننده غیراستاندارداستفاده از نمک معمولی یا خاک مرطوب به جای بنتونیت، باعث افزایش سریع مقاومت با خشک شدن خاک می‌شود.جایگزینی با بنتونیت فعال معدنی با خواص جذب رطوبت بالا.
• جوش ضعیف یا بست نامناسبایجاد مقاومت تماسی بالا در محل اتصال سیم به صفحه، که محل اصلی اتلاف جریان خطا می‌شود.اجرای مجدد اتصالات با روش جوش احتراقی استاندارد (مانند کاترکس یا گرینول).
• انتخاب ناصحیح محل چاهقرارگیری چاه در مناطق باتلاقی یا خاک‌های آلوده به مواد شیمیایی که باعث خوردگی سریع می‌شود.انجام تست مقاومت ویژه خاک و تعیین محل بهینه بر اساس نقشه‌های ژئوتکنیک.
• عدم اتصال شینه اصلی (MEB)شینه اصلی که نقطه مرجع تمام سیستم‌های ارت است، به درستی به الکترود متصل نشده یا دارای مقطع کم است.اتصال مجدد شینه اصلی با هادی مسی حداقل.
• میلی‌متر مربع و اطمینان از اتصال فیزیکی محکم به خط ارت اصلی.5عدم وجود جعبه تست یا دسترسی مسدودامکان اندازه‌گیری مقاومت در تست‌های دوره‌ای یا بازرسی میسر نیست.نصب یا آزادسازی دسترسی به جعبه تست و اطمینان از سلامت ترمینال‌های اندازه‌گیری.
• استفاده از سیم ارت با روکش معمولی استفاده از سیم‌های نمره پایین‌تر یا با عایق رنگ سبز معمولی به جای سبز_زرد استاندارد.تعویض هادی‌های حفاظتی با سیم‌های مسی دارای کد رنگ استاندارد و سایز محاسباتی مناسب.

معرفی شرکت آریا ایمن آوات اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

شرکت بازرسی آریا ایمن آوات به عنوان یک سازمان پیشرو و تخصصی، خدمات جامع خود را در زمینه مهندسی ایمنی، بازرسی فنی، و اجرای سیستم‌های حفاظتی در سراسر ایران ارائه می‌دهد. تمرکز اصلی ما بر انطباق کامل پروژه‌ها با استانداردهای بین‌المللی و ملی است تا ایمنی پایدار برای کارفرمایان تضمین شود.

حوزه‌های تخصصی ما:

• اجرای تخصصی سیستم‌های ارت (مسکونی، صنعتی، مخابراتی).
• بازرسی و تأییدیه سیستم‌های ارت، صاعقه‌گیر و حفاظتی.
• بازرسی دوره‌ای و صدور گواهی سلامت آسانسورها، جرثقیل‌ها و تجهیزات تحت فشار.
• بازرسی انواع تجهیزات برقی و مکانیکی در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی.
• اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

چرا باید آریا ایمن آوات را انتخاب کنید؟ (مزیت‌های رقابتی)

انتخاب یک شرکت بازرسی و اجرا نباید صرفاً بر اساس قیمت باشد، بلکه کیفیت خدمات و سرعت در اخذ مجوزها اهمیت دارد. مزایای رقابتی آریا ایمن آوات عبارتند از:

1. پوشش ملی و سرعت عمل بالا: با داشتن تیم‌های کارشناسی مستقر در تمامی استان‌های کشور، امکان اعزام سریع تیم بازرسی به هر نقطه جغرافیایی وجود دارد و نیاز به پرداخت هزینه‌های سنگین ایاب و ذهاب از مرکز کشور وجود ندارد.
2. تخصص چندگانه در یک بازدید: قابلیت اجرای هم‌زمان بازرسی چند سیستم حفاظتی (مثلاً تست ارت، بازرسی جرثقیل و بازرسی آسانسور) در یک بازدید واحد، که منجر به کاهش چشمگیر هزینه‌های کارفرما و زمان توقف فعالیت‌های تولیدی می‌شود.
3. اقتصاد در اجرا و بازرسی: با ارائه راهکارهای بهینه مهندسی در مرحله طراحی و اجرای سیستم ارت (مثلاً استفاده دقیق از محاسبات مقاومت مخصوص خاک)، از هدر رفت سرمایه برای اجرای بیش از حد ظرفیت مورد نیاز جلوگیری می‌کنیم.
4. تسریع در دریافت مجوز وزارت کار: به دلیل اشراف کامل بر فرمت‌های جدید و نیازمندی‌های بازرسان وزارت کار، فرآیند رفع نواقص و صدور نهایی گواهی سلامت در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام می‌گیرد.
5. مشاوره رایگان در رفع عدم انطباق: پس از ارائه گزارش اولیه بازرسی، تیم فنی ما به صورت رایگان، راهنمایی‌های لازم برای رفع هرگونه ایراد فنی را ارائه می‌دهد تا پروژه بدون معطلی به مرحله تأیید برسد.

اجرای چاه ارت

شفاف‌سازی موانع انطباق و رویکرد پیشگیرانه

بسیاری از کارفرمایان با دریافت گزارش عدم انطباق مواجه می‌شوند که پروسه اخذ مجوز را به تأخیر می‌اندازد. رویکرد آریا ایمن آوات در این زمینه پیشگیرانه است:

• آموزش حین اجرا: در طول فاز اجرای سیستم ارت، تیم‌های فنی ما دائماً با تیم‌های اجرایی کارفرما در ارتباط بوده و اطمینان حاصل می‌کنند که اجرای فیزیکی مطابق با نقشه‌های تأیید شده است.
• گزارش داخلی پیش از بازرسی نهایی: قبل از اعلام آمادگی برای بازرسی رسمی توسط وزارت کار، ما یک بازرسی داخلی شبیه‌سازی شده انجام می‌دهیم. این گزارش داخلی کارفرما را دقیقاً مطلع می‌سازد که در بازرسی اصلی چه مواردی مورد تأیید قرار خواهند گرفت و چه مواردی نیاز به اصلاح فوری دارند. این اقدام ریسک مردود شدن در بازدید نهایی را تقریباً به صفر می‌رساند.

اهمیت به مشتری در آریا ایمن آوات

فلسفه کاری ما مبتنی بر خدمات‌رسانی سریع و مبتنی بر نیاز محلی است. این امر از طریق استراتژی استقرار دفاتر و کارشناسان منطقه‌ای محقق شده است. هنگامی که یک مجتمع صنعتی در تبریز یا شیراز نیاز به بازرسی فوری دارد، حضور تیم متخصص محلی آریا ایمن آوات تضمین می‌کند که:

1. هزینه‌های سفر حذف می‌شود: هزینه بازرسی به دلیل حذف سفرهای طولانی، به شکل قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌یابد.
2. زمان پاسخگویی (Response Time) کاهش می‌یابد: مشکلات فنی می‌توانند در عرض ۲۴ ساعت توسط تیم محلی بررسی و راه‌حل ارائه شوند، در حالی که تیم مرکزی ممکن است به دلیل مسافت، با تأخیر به محل برسد.

این تمرکز بر مشتری‌محوری و کارایی لجستیکی، موجب شده است که ما به عنوان یک شریک مورد اعتماد در پروژه‌های ایمنی کشور شناخته شویم.

پروژه‌های نمونه اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت توسط آریا ایمن آوات

تجربه ما در پروژه‌های بزرگ، تأیید کننده توانایی ما در مواجهه با چالش‌های مهندسی پیچیده است:

• نیروگاه خورشیدی کرمان (فاز ۱ و ۲): اجرای سیستم ارت گسترده برای محافظت از آرایه‌های پنل و اینورترهای حساس به نویز. مقاومت نهایی شبکه‌بندی شده در مناطق کم‌بارش به طور میانگین ۱.۲ اهم ثبت شد که بالاتر از حد انتظار بود.
• طراحی شبکه ارت مجتمع فولاد سپاهان (بخش ریخته‌گری مداوم): در این سایت با توجه به حضور حجم بالایی از تجهیزات سنگین و ولتاژهای بالا، یک سیستم ارت مش‌بندی شده با الکترودهای عمیق طراحی و اجرا گردید تا ولتاژهای گام در فضای کار به صفر نزدیک شود.
• اجرای چاه‌های ارت پالایشگاه بندرعباس: تأمین ارت ایمنی برای تأسیسات فرآیندی با نیاز به مقاومت بسیار پایین (زیر ۰.۸ اهم) در خاک‌های شور و ماسه‌ای، با استفاده از روش ترکیبی الکترود میله‌ای و مواد شیمیایی.

توصیه‌های فنی برای رسیدن به مقاومت کمتر از ۲ اهم (راهنمای عملی)

رسیدن به مقاومت کمتر از ۲ اهم در خاک‌های ایران که اغلب دارای مقاومت ویژه بالایی هستند، نیازمند دقت در جزئیات است:

1. انتخاب مواد پرکننده درجه یک: استفاده از بنتونیت معدنی فعال ایرانی به دلیل سازگاری با شرایط خاک و توانایی بالا در نگهداری یون‌ها، توصیه می‌شود. درصد رطوبت اولیه این مواد باید دقیقاً مطابق با دستورالعمل کارخانه (معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ درصد) باشد.
2. آزمایش دقیق خاک: قبل از هرگونه طراحی، باید مقاومت مخصوص خاک (ρ)در عمق‌های مختلف اندازه‌گیری شود. محاسبات هندسی الکترودها باید مستقیماً بر اساس این پارامتر انجام گیرد (استفاده از فرمول‌های هندسی استاندارد).
3. اهمیت جوش احتراقی: در جایی که نیاز به اطمینان صد در صد از اتصال وجود دارد (ورودی اصلی)، از جوش احتراقی استفاده کنید. اتصالات پیچی یا استفاده از بست‌های فلزی در طولانی‌مدت دچار اکسیداسیون و افزایش مقاومت می‌شوند.
4. پایش فصلی: به دلیل تأثیر رطوبت، اندازه‌گیری مقاومت باید در دو فصل انجام شود: فصل خشک (پاییز) و فصل پررطوبت (بهار). پایداری سیستم در فصل خشک، نشان‌دهنده کیفیت اجرای مواد کاهنده است.

جمع‌بندی نهایی اجرای سیستم ارت و بازرسی چاه ارت

اجرای سیستم ارت یک سرمایه‌گذاری حیاتی در زمینه ایمنی و حفاظت از دارایی‌های الکتریکی هر مجموعه است.

این فرایند شامل طراحی مهندسی دقیق، انتخاب مواد استاندارد، اجرای فیزیکی صحیح و مهم‌تر از همه، تأییدیه

رسمی توسط مراجع ذیصلاح است. عدم رعایت هر یک از این مراحل، سیستم ارت را به یک الزام نمایشی تبدیل می‌کند که در شرایط بحرانی پاسخگو نخواهد بود.

برای اطمینان از صحت عملکرد و سهولت در فرآیند اخذ گواهی سلامت ارت از وزارت کار، همکاری با شرکت‌های

تخصصی و معتبری مانند آریا ایمن آوات ضروری است. این مجموعه با ارائه خدمات جامع خود—از مشاوره طراحی

تا اجرای فیزیکی و نهایتاً اخذ تأییدیه نهایی—فرآیند ایمن‌سازی الکتریکی پروژه شما را ساده، سریع و اقتصادی می‌سازد.

اطمینان حاصل کنید که سیستم ارت شما توسط متخصصانی طراحی و بازرسی شده است که نه تنها استانداردها را می‌شناسند، بلکه رویه اجرایی و بازرسی نهادهای دولتی را نیز به طور کامل درک کرده‌اند.

تست چاه ارت