سامانه اطفاء حریق دستی: بررسی انواع، نحوه استفاده و محاسبات لازم
سامانه اطفاء حریق دستی: بررسی انواع، نحوه استفاده و محاسبات لازم
سامانه اطفاء حریق دستی یکی از مؤثرترین روشها برای مهار آتش در مراحل اولیه و آتشسوزیهای محدود است. این روش با استفاده از تجهیزات سادهای مانند خاموشکنندههای دستی، چرخدار یا نیمهثابت انجام میگیرد و نیاز به حضور نیروی انسانی دارد. در این مقاله با انواع خاموشکنندهها، کاربرد آنها در محیطهای مختلف و روشهای محاسبه مقدار ماده خاموشکننده آشنا میشوید.
اطفاء حریق دستی چیست؟
اطفاء حریق دستی به استفاده از تجهیزات دستی برای خاموشکردن آتشسوزی در لحظات اولیه وقوع آن اشاره دارد. این روش معمولاً در مکانهایی با دسترسی آسان، خطر محدود و مساحت قابلکنترل مورد استفاده قرار میگیرد. از مزایای این روش میتوان به سرعت در واکنش، هزینه پایین و سهولت استفاده اشاره کرد.
انواع خاموشکنندههای دستی
خاموشکنندهها براساس نوع ماده خاموشکننده و نوع آتشسوزی تقسیمبندی میشوند. در ادامه با متداولترین آنها آشنا میشویم:
1. خاموشکننده آبی
- مناسب برای حریقهای نوع A (مواد جامد قابل احتراق مانند چوب و کاغذ)
- عملکرد با خنک کردن سطح سوخت
- نیاز به منبع پایدار آب با فشار حداقل 50 PSI
2. خاموشکننده پودر و گاز
- مناسب برای حریقهای نوع A, B, C, F
- پودر شیمیایی با گاز نیتروژن یا CO₂
- روش خاموشسازی: خفه کردن سطحی
- شامل پودر خشک، پودر مرطوب و آئروسل DSPA
3. خاموشکننده CO2
- مناسب برای حریقهای نوع B, C, E, F
- روش خاموشسازی: خفه کردن عمقی
- گاز غیرخورنده، بدون باقیماندن اثری از خود
4. خاموشکننده کف
- مناسب برای حریقهای نوع B و C
- خفه کردن سطحی آتش
- استفاده در تانکرها، محفظهها و موتورخانهها
- نسبت توسعه کف: سنگین (LX=20)، متوسط (MX=20-200)، پر توسعه (HX=200-1000)
محل نصب و استانداردهای خاموشکنندهها
- نصب در مکانهایی با احتمال کمتر بروز آتشسوزی و دسترسی سریع
- علامتگذاری واضح با رنگ قرمز
- فاصله حداکثری از هر نقطه تا خاموشکننده:
- 30 متر (برای حریقهای عمومی)
- 15 متر (برای حریقهای نوع B)
- ارتفاع نصب: حدود 1.1 متر از سطح زمین
- بلافاصله پس از استفاده، شارژ یا تعویض خاموشکننده الزامی است
مراحل محاسبه ماده خاموشکننده
🔹 برای خاموشکننده پودری
- محاسبه سطح ناحیه خطرپذیر
- تعیین دانسیته مواد سوختنی (کیلوگرم بر متر مربع)
- تعیین درجه خطر محیط (کم خطر، متوسط، پرخطر)
- تخمین حداکثر سطح درگیر حریق
- برآورد ارزش کالا و تجهیزات
- تعیین نوع و کیفیت پودر استاندارد (مطابق استاندارد ملی 3434)
- محاسبه فاکتور K خاموشکننده (2 تا 10 کیلوگرم بر مترمربع)
- محاسبه وزن پودر مورد نیاز
- تعیین تعداد خاموشکنندهها با فاصله دسترسی مناسب
- برآورد هزینههای اجرای طرح
- ترسیم نقشه پلان محل نصب
🔹 برای خاموشکننده CO2
- محاسبه حجم ناحیه خطر
- تعیین دانسیته سوخت
- تعیین گروه خطر محیط
- تخمین حجم احتمالی درگیر آتش
- تعیین فاکتور خاموشکنندگی CO2 (0.68 تا 1.5 کیلوگرم/مترمکعب)
- محاسبه وزن مورد نیاز با در نظر گرفتن ضریب اطمینان (۱۰٪ بیشتر)
- تعیین نوع و تعداد دستگاه
- تهیه نقشه پلان نصب
- برآورد هزینه اجرایی
- ضریب K برای مواد هالوژنه بین 0.15 تا 0.5 در نظر گرفته میشود
مزایا و معایب سامانه اطفاء حریق دستی
| مزایا | معایب |
|---|---|
| سرعت واکنش بالا | وابسته به حضور نیروی انسانی |
| هزینه پایین | نیاز به آموزش مناسب |
| قابلیت حمل آسان | محدودیت در حریقهای بزرگ یا گسترده |
نتیجهگیری
سیستم اطفاء حریق دستی بخش مهمی از سامانههای ایمنی در محیطهای صنعتی، تجاری و مسکونی است. با انتخاب مناسب نوع خاموشکننده، نصب در محل مناسب و انجام محاسبات دقیق، میتوان از خسارات گسترده ناشی از آتشسوزی جلوگیری کرد. این سیستمها بهویژه برای حریقهای محدود و لحظات اولیه وقوع آتش، بسیار حیاتی و کارآمد هستند.
مرجع تخصصی سامانه اطفاء حریق دستی
